Castellano | Euskara | Français | English
Parlamenturako hauteskundeak
- Nafarroako Parlamentua eta haren eskumenak
- Nola hautatzen da Nafarroako Parlamentua?
- Nola hautatzen da Nafarroako Gobernuko Presidentea?
- D'Hondt metodoa
Nafarroako Parlamentua eta haren eskumenak
Parlamentua da berrogeita hamar hiritar hautetsiek osatzen duten batzarra; foru parlamentariak deitzen zaie, eta, nafarren borondatea agertzeaz gain, ondorengoak egiten dituzte:
- Kideen artean, Nafarroako Gobernuko Presidentea hautatu.
- Foru Erkidegoaren beraren eskumenak arautzen dituzten legeak ez ezik, Nafarroako Aurrekontu Orokorrak eta Kontuak ere onartu.
- Gobernuaren jarduera kontrolatu eta zuzendu.
- Nafarroako hiritarren borondate politikoa adierazten duten ebazpenak eztabaidatu eta onartu.
Nafarroako Parlamentuak arautzen dituen eremuek hiritarren ohiko bizitzako hainbat alderdi garrantzitsu hartzen dituzte, eta horiek Foru Erkidegoaren eskumenekoak dira; hala nola, hezkuntza, osasuna, gizarte-ongizatea, etxebizitza, zergak, ingurumena, obra publikoak eta komunikazioak, kirola eta gazteria eta jarduera ekonomikoak eta enplegua.
Nafarroako Parlamentua 1982. urtean eratu zen Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeko Legearen bitartez; gaur egun arte, bost legealdi edo lau urteko denboraldi bete ditu (denboraldi horietarako hautatzen dira kideak): 1983-1987; 1987-1991; 1991-1995; 1995-1999, 1999-2003 eta 2003-2007. 2007ko ekainean, Parlamentua hauteskundeen ondoren osatu zenean, zazpigarren legealdia abian jarri zen, 2011. urteko udaberrira bitarte.
Nola hautatzen da Nafarroako Parlamentua?
Nafarroako Parlamentua hautatzen dute boto-eskubidea duten 18 urtetik gorako nafar guztiek; gainera, horiek hauteskunde-erroldan behar bezala erregistratuta egon behar dute, sufragio unibertsal, libre, zuzeneko eta sekretuaren bitartez.
Legez eratutako alderdi politikoek eta koalizioek eta hauteskunde-taldeek berrogeita hamar hautagairen zerrendak aurkeztuko dituzte zerrenda itxi eta blokeatuetan, alderdiaren edo taldearen izen eta logotipoarekin.
Hautesleek barruti bakar batean bozkatuko dute; barrutietan Foru Erkidegoaren lurralde osoa hartzen da. Bozketarako txarteletan berrogeita hamar hautagairen izenak egongo dira, eta hautesleak ezingo du ezer aldatu; bestela, botoa baliogabetu egingo baita.
Eskainuak edo eserlekuak banatuko dira alderdi edo koalizio eta hauteskunde-talde bakoitzak jasotako botoen arabera; horretarako, D'Hondt araua delakoa erabiltzen da. Banako hautagaiek foru parlamentari izango dira haien hautagai-zerrendak lortu dituen eskainu-kopuruaren eta zerrendan duten lekuaren (lehenengotik azkenekora) arabera. Hautagai hautetsi batek ez badu parlamentari-akta hartzen, eserlekua emango zaio haren alderdi edo talde bereko zerrendan hurrena dagoenari.
Foru parlamentariek eskubidea eta betebeharra dute, hitzarekin eta botoarekin, Parlamentuko osoko bilkuretara ez ezik, partaide diren parlamentu-organoen bileretara ere joateko; era berean, Nafarroako lurraldean inmunitatea izango dute, delitu gori-goriaren kasuan izan ezik, eta ezingo dira auzitaratu haien lanean adierazitako iritziak direla-eta.
Hauteskundeen ondoren egindako lehen bilkuran, Parlamentuak Lehendakaria, bi lehendakariorde eta bi idazkari hautatuko ditu; horiek osatuko dute Parlamentuko Mahaia eta barne-gobernuko haien organoa izango da. Ganberako alderdi eta talde ezberdinek haien jarduera politikoa bideratuko dute parlamentuko taldeen bitartez. Talde bakoitzak bozeramaile bat izendatuko du, eta denen artean Bozeramaileen Batzordea osatuko dute; organo horren bidez bideratuko dira alderdien eta hauteskunde-taldeen ekimen eta jarduera politikoak Parlamentuan.
Nola hautatzen da Nafarroako Gobernuko Presidentea?
Nafarroako Parlamentua eratu ondorengo lehen ekitaldi politiko garrantzitsuan Nafarroako Gobernuko Presidentea hautatzen da, hots, Foru Erkidegoa ordezkatzen duen lehen instituzio politikoa.
Gobernuko Presidentearen inbestidura-prozesuan honako fase hauek daude (Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeko Lege Organikoko 29. art.):
- Parlamentuko taldeek Parlamentuko Presidenteari haien hautagaiak eskainiko dizkie; hautagai horiek Parlamentuko kideak izan behar dute. Presidenteak proposatuko du haren iritziz hautatua izateko aukera gehien dituena.
- Proposatutako hautagaiak bere programa aurkeztuko du Parlamentuaren osoko bilkuran, eta haren kandidatura bozkatuko dute. Hautatua izateko, hautagaiak gehiengo osoa lortu behar du lehen bozketan.
- Lehen bozketan Parlamentuaren konfiantza lortzen ez badu, bigarren bozketa egingo da hogeita lau ordu pasa eta gero; bozketa horretan gehiengo soila beharko du hautatua izateko. Bozketa horretan ere lortzen ez badu, Parlamentuak hautagai hori baztertuko du.
- Ondoren, hautagai gehiago proposatuko dira prozedura beraren bitartez eta lehen bozketa egin eta hogeita hamar egun naturaleko epean. Epe horretan ere hautagaiek Parlamentuaren konfiantzarik lortzen ez badute, Parlamentua desegin eta hauteskunde berriak egingo dira.
D'Hondt metodoa
Botoen zenbaketaren arabera eskainuak edo eserlekuak banatzeko, ondorengo arauak jarraituko dira:
- Ez dira kontuan hartuko barrutian emandako baliozko botoen gutxienez ehuneko 3 lortu ez duten hautagai-zerrendak.
- Handienetik txikienera jarrita, zutabe batean ordenatuko dira gainerako zerrendek lortutako botoak.
- Hautagai-zerrenda bakoitzak lortutako boto-kopurua zati 1, 2, 3, e.a. egingo da, barrutiari dagokion eserleku-kopurura iritsi bitarte; horrela, beheko adibidean ikusten denaren antzeko koadroa osatuko da. Eserlekuak emango zaizkie koadroan zatidura handiena lortu duten zerrendei; hau da, handienetik txikienerako ordena hartuko da kontuan.
- Zatiduren zerrendan hautagai-zerrenda ezberdineko bi egokituz gero, eserlekua emango zaio boto gehien lortu duenari. Boto-kopuru bera duten bi kandidatura baldin badaude, lehen berdinketa hausteko zozketa egingo da eta hurrengoak modu alternatiboan konponduko dira.
- Hautagai-zerrenda bakoitzari dagozkion eskainuak esleituko zaizkie zerrendan dauden hautagaiei, zerrendan jarrita dauden ordenaren arabera.
Adibide praktikoa: 480.000 baliozko boto eman dira hamaika diputatu hautatu behar diren barruti batean. Bozketan sei hautagai-zerrenda izan dira: A (168.000 boto), B (104.000 boto), C (72.000 boto), D (64.000 boto), E (40.000 boto), F (32.000 boto).
| Zatiketa | A | B | C | D | E | F |
| 1 | 168.000 | 104.000 | 72.000 | 64.000 | 40.000 | 32.000 |
| 2 | 84.000 | 52.000 | 36.000 | 32.000 | 20.000 | 16.000 |
| 3 | 56.000 | 34.667 | 24.000 | 21.333 | 13.133 | 10.667 |
| 4 | 42.000 | 26.000 | 18.000 | 16.000 | 10.000 | 8.000 |
| 5 | 33.600 | 20.800 | 14.400 | 12.800 | 8.000 | 6.400 |
| 6 | 28.000 | 17.333 | 12.000 | 10.667 | 6.667 | 5.333 |
| 7 | 24.000 | 14.857 | 10.286 | 9.143 | 5.714 | 4.571 |
| 8 | 21.000 | 13.000 | 9.000 | 8.000 | 5.000 | 4.000 |
| 9 | 18.667 | 11.556 | 8.000 | 7.111 | 4.444 | 3.556 |
| 10 | 16.800 | 10.400 | 7.200 | 6.400 | 4.000 | 3.200 |
| 11 | 15.273 | 9.455 | 6.515 | 5.818 | 3.636 | 2.909 |
Ondorioz, hona hemen hautagai-zerrenda bakoitzak lortu dituen eserlekuak: A-k lau eserleku; B-k hiru eserleku, C-k bi eserleku eta D-k eta E-k eserleku bana.